1. Home
  2. Kennis
  3. Dossier nieuw pensioenstelsel
  4. Wat houdt het nieuwe stelsel in?
  5. Opnemen lumpsum

Opnemen lumpsum

Onderwerpen op deze pagina:

 

Mogelijke uitwerking

Kabinet en sociale partners kondigden in het pensioenakkoord aan deelnemers de mogelijkheid te willen geven om bij pensionering een deel van het pensioen ineens op te nemen. In de brief van 27 juni 2019 schetst minister Koolmees een mogelijke uitwerking. Hij gaat in op de toegevoegde waarde van deze mogelijkheid, de risico’s en de juridische bezwaren om dit wettelijk te regelen.

Toegevoegde waarde

Volgens de minister blijkt uit enquêtes dat deelnemers interesse hebben in de mogelijkheid om een deel van het pensioen ineens op te nemen. Daarmee kan beter worden aangesloten bij de persoonlijke situatie van de deelnemer. Ook past het in het patroon dat deelnemers aan het begin van hun pensionering een grotere inkomensbehoefte hebben dan aan het eind.

Risico’s

De solidariteit binnen een pensioenfonds kan onder druk komen te staan. Gekeken moet worden naar de situatie waarbij de dekkingsgraad onder en boven de 100% ligt. Opname van een deel van het pensioen ineens kan een negatief of positief gevolg daarop hebben.

Deelnemers kunnen door de opname hun levenslang pensioen te sterk verlagen. Deelnemers hebben namelijk niet altijd een realistisch beeld van de situatie. Daardoor kan een keuze die op korte termijn verstandig lijkt, op lange termijn onverstandig uitpakken. Dat risico kan worden beperkt door voorwaarden te stellen aan de opname van het bedrag ineens. De minister noemt:

  • een maximum van 10%
  • opname van het bedrag kan slechts op de datum van ingang van het pensioen
  • na opname blijft het resterende bedrag boven de grens van een klein pensioen

Deelnemers moeten niet slechts op de hoogte worden gesteld van de mogelijkheid van opname, het bedrag dat zij ineens kunnen ontvangen en het bedrag van hun levenslang pensioen voor en na de opname. Ook moeten zij zich ervan bewust zijn wat zij meer aan belastingen moeten afdragen en wat het gevolg is voor eventuele toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen waar zij gebruik van maken.

Juridische en fiscale kaders

De opname van een deel van het pensioen ineens kan binnen het huidige stelsel wettelijk gerealiseerd worden. Het kabinet en sociale partners gaan dit verder uitwerken, in voorbereiding op wetgeving.

Lump sum in Hoofdlijnennotitie

Deelnemers krijgen de keuze om een deel van de pensioenuitkering op de pensioeningangsdatum op te nemen als een bedrag ineens (opname lumpsum). Dit deel zal maximaal 10% bedragen van de waarde van het ouderdomspensioen.

Het kabinet zal het voornemen uitwerken en voor het einde van dit jaar met een wetsontwerp komen. Daarbij zal het kabinet onderzoeken welke andere keuzemogelijkheden op termijn kunnen worden toegevoegd. Zoals de keuze tussen een vast of een variabel pensioen, het inzetten van een deel van de premie voor het aflossen van de hypotheek en mogelijkheden voor mensen om te kiezen voor een groener pensioen dat duurzaam en eerlijk belegd wordt. De mogelijkheid om een lumpsum op te nemen is een doorbreking van het afkoopverbod.

Waarom een afkoopverbod?

Pensioenen hebben als doel het voorzien in inkomen. Het Nederlands pensioenstelsel heeft daarom als kenmerk dat pensioenen niet afgekocht worden, met uitzondering van kleine pensioenen onder de afkoopgrens (€467,89 in 2018) en fiscaal bovenmatige pensioenen.

Pensioenen zijn in Nederland levenslang. Daarmee is Nederland uniek in de wereld.

  • In de loop der tijd zijn verschillende keuzemogelijkheden ingevoerd, zoals:
  • uitruil van partnerpensioen voor ouderdomspensioen en omgekeerd;
    deels vervroegde ingang of deels vervroegd uitstel van pensioeningang;
  • variatie in hoogte;
  • Keuze tussen een vast of een variabel pensioen (bij premieovereenkomsten of kapitaalovereenkomsten).

Al enige tijd luidt de roep om het mogelijk te maken om pensioen deels af te kopen. Uit de Nationale Pensioendialoog van 2014 bleek dat er behoefte is aan meer mogelijkheden om andere dingen met pensioengeld te doen: hypotheek aflossen, bedrijf beginnen, omscholing, sabbatical, etc.

SER

In het rapport uit 2015 besteedt de Sociaal Economische Raad (SER) aandacht aan de mogelijkheid om pensioen deels te gebruiken voor zorg of om een hypotheek af te lossen:

5.4.4 Randvoorwaarden verbinding wonen, pensioen en zorg

"Een verbinding tussen pensioen, wonen en zorg kan in bepaalde situaties voordelen bieden voor de betrokkenen (bijvoorbeeld bij het inzetten van een deel van het pensioenvermogen om het huis aan te passen aan de gewijzigde levensomstandigheid op oudere leeftijd). Maar hier moet zorgvuldig mee worden omgegaan, omdat het ten koste kan gaan van de mogelijkheid het langlevenrisico te blijven delen vanwege ongewenste risicoselectie. Het vraagt om nadere doordenking en om een goede keuzearchitectuur. Het onttrekken van pensioenvermogen in de uitkeringsfase kan ten koste gaan van het delen van het langlevenrisico. Het inzetten van pensioenkapitaal tijdens de opbouwfase kan al snel ten koste gaan een goed pensioen later, terwijl een goed pensioen nog steeds de beste garantie is voor het opvangen van zorgkosten op hogere leeftijd. Verder vinden mensen het leggen van verbindingen tussen wonen, pensioen en zorg heel ingewikkeld. Eventuele combinaties dienen dan ook zo eenvoudig mogelijk worden gehouden met goede voorlichting over mogelijke consequenties voor het pensioenresultaat.”

Regeerakkoord 2017

In het regeerakkoord is het volgende opgenomen:

“Het kabinet wil meer ruimte bieden voor keuzevrijheid en zal onderzoeken of en hoe het in het vernieuwde stelsel mogelijk is om een beperkt deel van het pensioenvermogen op te nemen als bedrag ineens bij pensionering.”

Vragen

Vragen die kunnen ontstaan bij het opheffen van het afkoopverbod:

  • Stel dat een deel van het pensioen kan worden afgekocht. Mag dan worden afgekocht voor een bepaalde bestemming? Zo ja, welke? Wie gaat dat controleren en hoe?
  • Hoeveel van het pensioen mag dan worden afgekocht?
  • Wordt er dan belasting op de afkoopsom ingehouden en zo ja, tegen welk tarief?

Uit de Memorie van Toelichting bij de Pensioenwet:

Ouderdomspensioen levenslang

In dit wetsvoorstel wordt voorgeschreven dat ouderdomspensioen levenslang uitgekeerd moet worden. Werkgever en werknemer zijn niet verplicht om ouderdomspensioen overeen te komen, maar indien zij dit doen ligt het vanuit de optiek van bescherming van de werknemer in de rede dat het ouderdomspensioen voortduurt totdat de gepensioneerde overlijdt.

 

Dit voorschrift is weliswaar nieuw ten opzichte van de PSW, maar is in lijn met de bestaande praktijk en de bestaande voorwaarden voor fiscale faciliëring van premies voor pensioenopbouw. Het doel van deze eis is het beschermen van de werknemer tegen werkgevers die een tijdelijk of eenmalig ouderdomspensioen toezeggen. Ook worden werknemers beschermd tegen de verleiding een bedrag ineens of in een korte periode te ontvangen door in te stemmen met een dergelijke pensioenregeling.

 

Voorkomen moet worden dat daardoor later de oudedagsvoorziening tekort schiet. Ook vanuit de optiek van het overheidsbelang dient dit te worden voorkomen. Het is immers ongewenst dat als gevolg van het sluiten van een pensioenovereenkomst die voorziet in een eenmalige of kortdurende uitkering, later een extra beroep op overheidsvoorzieningen wordt gedaan. De eis dat het om een levenslange uitkering moet gaan is ook in lijn met het beginsel van het afkoopverbod (artikel 59). Ook hier speelt het argument van bescherming van de werknemer tegen zichzelf een rol. Een zogenaamde hoog-laagconstructie, waarbij het niveau van de uitkering in de eerste jaren van pensionering hoger is dan in latere jaren, blijft mogelijk. Hierbij wordt aangesloten bij de normen die in de fiscale regelgeving worden gehanteerd (zie ook paragraaf 7.3).

(Beteugelde) keuzevrijheid?

Bij de discussie over het nieuwe pensioenstelsel wordt geroepen om meer keuzevrijheid. Bijvoorbeeld het opnemen van een deel van het pensioen. Anderzijds houden kabinet en, zoals het er naar uitziet, ook de sociale partners, vast aan de verplichte deelneming.

De AFM heeft onderzoek gedaan naar keuzevrijheid bij premie-inleg en hoe personen beschermd kunnen worden tegen onverstandige keuzes.